هفت گونه خط دبيرى را كه آن بدكار پنهان داشته بود ، آشكار كرد » « 1 » . در پازند « ائوگمدئچا » ( بند 91 ) هم آمده است كه تهمورث زيناوند پسر ويونگهان هفت گونه دبيرى از اهريمن ديو ببار آورد « 2 » . ليكن در روايت ابن نديم اختلاف از اين قرار است كه : « گويند نخستين كسى كه به فارسى سخن گفت گيومرث گلشاه ابو البشر ايرانى بود ؛ و گويند نخستين كسى كه به فارسى نوشت بيوراسب بن ونداسب معروف به ضحّاك صاحب اژدهاك بود . [ باز گويد كه ] نخستين كسى كه نبشت جمشيد بن ويونگهان بود ، كه پريان او در نواحى شوشتر كتابت آموختند » « 3 » . ابن نديم ، انتساب دانش را به طهمورث بر قلم آورده ، كه در جاى خود بشرح خواهد آمد ؛ ولى آموزاندن پريان كتابت را به جمشيد پيشدادى در نواحى « شوشتر » ، تفسير ديگرى جز اين ندارد كه اقوام ايرانى ( - آريايى ) خط و كتابت را از عيلاميان آموختند ، قومى كه پايتخت ايشان شهر باستانى « شوش » بود ؛ و اين امر يك واقع تاريخى است كه ذيلا بدان پرداخته مىآيد . 2 . خط عيلامى پيشينهء خطّ و كتابت در ايران به هزارهء چهارم پيش از ميلاد مىرسد ، كه تقريبا مقارن با پيدايش فنون كتابت در ميان‌رودان است ؛ و آن‌چنان كه در تمدّن‌هاى باستانى معمول بوده ، نخست به طرز خطّ تصويرى ( - هيروگليف ) بر سفالينه‌هاى « سيلك » كاشان و جز آنها بديده مىآيد « 4 » . آنگاه كه سومريان خطى تصويرى را به مثابهء ابزارى جهت ضبط حسابهايشان اختراع كردند ( ح / 3000 ق . م . ) اين ابداع سريعا به همسايگان عيلاميشان رسيد ، چون بلافاصله نخستين الواح زبان تصويرى عيلام در شوش مربوط به طبقهء « اوروك » c - b در ميان‌رودان ) ملاحظه مىشود . اسناد شوش و نيز متن‌هايى كه از ايران مركزى ( در سيلك ) بدست آمده ، مكتوب به خطى باشند كه عموما به عنوان عيلامى

--> ( 1 ) . مينوى خرد ، ترجمهء دكتر احمد تفضّلى ، ص 43 . ( 2 ) . رش : گفتار شادروان پورداوود به عنوان « دبيرى - خطّ » در كتاب فرهنگ ايران باستان ( ص 102 - 161 ) ، فقرهء منقول ، ص 76 . ( 3 ) . الفهرست ، چاپ تهران ، ص 15 . ( 4 ) . ايران از آغاز تا اسلام ( گيرشمن ) ، ص 21 - 22 . / ايران باستان ( پيرنيا ) ، ج 1 ، ص 133 . / سرگذشت سازمانها و نهادهاى علمى در ايران ( صدرى افشار ) ، ص 12 .